است برشمرد و او توانست الفاظ را در اقسام معدود و معينى بدينسان منحصر سازد : كليهء كلمه‌هاى دو حرفى چنين بدست مىآيند : يكى از حروف الفبا را به ترتيب با 28 حرف ديگر كه يك حرف كمتر از مجموع حروف الفبا ميباشند تركيب ميكنند [ 1 ] در نتيجهء آن يك حرف مرتبا با 27 حرف ديگر تركيب مىشود و 27 كلمهء [ 2 ] دو حرفى بدست مىآيد سپس حرف دوم را به همين شيوه با 26 حرف تركيب ميكنند و آنگاه حرف سوم و چهارم را تا به حرف 27 با 28 ميرسند كه يك كلمه مىشود و بنابر اين مجموعهء آنها اعدادى متوالى از يك تا 27 تشكيل ميدهند و آنها را مطابق اعمالى كه در نزد محاسبان مشهور است جمع ميكنند [ يعنى عدد اول را با عدد آخر جمع و مجموع را در نصف عده ضرب ميكنند ] سپس آنها را بسبب برگرداندن الفاظ دو حرفى از آخر به اول دو برابر مىكنند ، زيرا تقديم و تأخير حروف نيز در تركيب مورد نظر مىباشد و نتيجهء اين محاسبه كليهء الفاظ دو حرفى را تشكيل ميدهد [ و الفاظ سه حرفى از ضرب حاصل الفاظ دو حرفى ] [ 3 ] در رقمى بدست مىآيد كه در نتيجهء تركيب سه حرفىها از يك تا 26 [ بر حسب توالى عدد ] [ 3 ] گرد آمده است ، زيرا بر هر لفظ دو حرفى يك حرف بيفزايند لفظ سه حرفى تشكيل ميدهد و بنابر اين دو حرفى بمنزلهء يك حرف با هر يك از بقيهء حروف است كه 26 حرف‌اند . از اين رو مرتبا از يك تا 26 را جمع و كليهء دو حرفىها را در آن ضرب ميكنند سپس با ضرب رقم بدست آمده در شش جملهء مقلوب كلمهء سه حرفى مجموع تركيبات دو حرفى و سه حرفى الفبا بدست مىآيد . و همين شيوه را در چهار حرفى و پنج حرفى به كار مىبرند . بدينسان خليل كليهء تركيبها را بدست آورد و ابواب آنها را به ترتيب حروف تهجى بر حسب روش معمولى تنظيم كرد و در اين امر مخارج حروف را مورد نظر قرار داد و از اين رو نخست حروف حلق و سپس حروف كام ( حنك ) و

--> [ 1 - ) ] مثلا الف باب : اب و سپس بات : ات و آنگاه باث : اث و . . . [ 2 - ) ] مؤلف در اينجا مسامحة بجاى « لفظ » « كلمه » به كار برده است چه الفاظ مركب مزبور شامل مهمل و مستعمل هر دو مىشود و در اينجا لفظ مناسبتر بود . [ 3 - ) ] از « پ » .